Türk hukukunda kayyum atanması, özel hukuk ve kamu hukuku çerçevesinde belirli şartların ortaya çıkması durumunda başvurulan bir hukuki müessesedir. Şirketlere kayyum atanması, şirket yönetiminin kanuna aykırı işlemler gerçekleştirmesi, şirket organlarının görev yapamaz hale gelmesi veya kamu düzenini ilgilendiren sebeplerin varlığı halinde mahkeme kararıyla uygulanabilir.
Şirketlere kayyum atanması, Türk Medeni Kanunu (“TMK”), Türk Ticaret Kanunu (“TTK”), Sermaye Piyasası Kanunu (“SPKn”), Ceza Muhakemesi Kanunu (“CMK”), 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu (“HMK”) ve 5549 sayılı Suç Gelirlerinin Aklanmasının Önlenmesi Hakkında Kanun (“5549 sayılı Kanun”) çerçevesinde düzenlenmiştir.
Bu çalışmada, şirketlere kayyum atanmasının hukuki dayanakları, atama süreci, kayyumun yetkileri ve hukuki sonuçları incelenecektir.
2.1. Türk Medeni Kanunu (“TMK”) Kapsamında Kayyum Atanması
TMK m. 427/4 kapsamında, bir tüzel kişinin organlarının mevcut olmaması veya mevcut organların hukuka aykırı bir şekilde faaliyet göstermesi halinde kayyum atanabilir.
– Şirket yönetim organı yoksa veya şirketin yönetimi, şirket menfaatlerine ve hukuka aykırı işlemler yapıyorsa, mahkemece kayyum atanabilir.
– Bu durumda kayyum, şirketin idaresini geçici olarak devralır ve şirketin kanuna uygun şekilde faaliyet göstermesini sağlar.
2.2. Türk Ticaret Kanunu (“TTK”) Kapsamında Kayyum Atanması
TTK m. 530 ve 531 hükümlerine göre, şirketin hukuka aykırı işlemler yürütmesi veya ortaklar ile alacaklıların haklarını ihlal etmesi durumunda, şirketin feshi davası açılabilir.
– Şirketin doğrudan feshedilmesi yerine, mahkeme geçici tedbir olarak kayyum atanmasına karar verebilir.
– Mahkeme, özellikle yönetim kurulu üyelerinin görevlerini yerine getirememesi veya şirketin ticari faaliyetlerini hukuka aykırı bir şekilde sürdürmesi durumunda kayyum atayabilir.
2.3. Sermaye Piyasası Kanunu (“SPKn”) Kapsamında Kayyum Atanması
SPKn m. 93 ve 97 hükümlerine göre, sermaye piyasasında faaliyet gösteren şirketlerin yatırımcıları zarara uğratması, piyasa güvenliğini ihlal etmesi veya SPK düzenlemelerine aykırı hareket etmesi durumlarında şirket yönetimine müdahale edilmesi gerekebilir.
– SPK, gerekli gördüğü hallerde mahkemeye başvurarak şirketin yönetimine kayyum atanmasını talep edebilir.
– Özellikle finansal raporlarda usulsüzlük, yatırımcı haklarının ihlali, piyasa manipülasyonu veya içeriden öğrenilen bilgilere dayalı işlem (insider trading) gibi durumlar tespit edilirse kayyum atanması gündeme gelebilir.
2.4. Ceza Muhakemesi Kanunu (“CMK”) Kapsamında Kayyum Atanması
CMK m. 133, şirketlerin suç işlediği veya suçtan kaynaklanan malvarlığı değerlerini akladığı iddiasıyla soruşturma veya kovuşturma yürütülmesi durumunda, şirketin yönetimine kayyum atanabileceğini düzenlemektedir.
– Örgütlü suçlar, kara para aklama, terörizmin finansmanı ve ekonomik suçlarla bağlantılı işlemler tespit edilirse, mahkeme şirket yönetimini devralmak üzere kayyum atayabilir.
– Bu tür durumlarda kayyum atanmasına karar verilmesi için yeterli şüphe bulunması yeterlidir.
2.5. Suç Gelirlerinin Aklanmasının Önlenmesi Hakkında Kanun (“5549 Sayılı Kanun”) Kapsamında Kayyum Atanması
5549 sayılı Kanun, kara para aklama suçlarına karıştığı tespit edilen şirketlerin yönetimine kayyum atanmasını mümkün kılmaktadır.
– Özellikle yasa dışı finansal işlemlere karışan şirketlerde, malvarlıklarının müsaderesi veya yönetimin kayyuma devri yönünde tedbirler alınabilir.
– Mahkeme, suçun niteliğine göre kayyumun yetkilerini belirleyerek şirketin faaliyetlerinin devamını sağlayabilir veya fesih sürecini başlatabilir.
3.1. Kayyum Atama Talebinin İleri Sürülmesi
Kayyum atanması talepleri yetkili kurumlar ve ilgililer tarafından mahkemeye sunulabilir. Bu talepler aşağıdaki taraflarca ileri sürülebilir:
3.2. Yetkili Mahkeme ve Yargılama Süreci
– Hukuki nedenlere dayalı kayyum atanması talepleri, Asliye Ticaret Mahkemesi tarafından değerlendirilir.
– Ceza muhakemesi kapsamında yapılan talepler ise Sulh Ceza Hakimliği tarafından incelenir.
– Mahkeme, şirketin mali durumu, hukuki yükümlülükleri ve iddia edilen ihlallerin ciddiyetini değerlendirerek kayyum atanmasına karar verir.
3.3. Kayyumun Yetkileri ve Görevleri
Mahkeme, kayyumun yetkilerini belirleyerek, şirketin idaresini hangi kapsamda devralacağını hükme bağlar.
Kayyumun başlıca görevleri şunlardır:
– Şirketin ticari faaliyetlerini hukuka uygun bir şekilde yönetmek.
– Yatırımcıları ve pay sahiplerini koruyucu tedbirler almak.
– Finansal tabloların ve raporların gerçeklere uygun bir şekilde düzenlenmesini sağlamak.
– Hukuka aykırı işlemleri tespit ederek gerekli hukuki süreçleri başlatmak.
Şirketlere kayyum atanması, hukuka aykırılıkların giderilmesi, kamu düzeninin korunması ve yatırımcıların mağduriyetinin önlenmesi açısından önemli bir tedbirdir. Özellikle SPK düzenlemelerine aykırı faaliyetler, mali usulsüzlükler ve suçtan kaynaklanan malvarlığı aklama suçları halinde kayyum atanması mümkündür.
Bu nedenle, şirketlerin hukuka uygun faaliyet göstermeleri ve SPK düzenlemelerine riayet etmeleri, kayyum atanması gibi ağır yaptırımlarla karşılaşmamaları açısından büyük önem taşımaktadır.
Güncel yazılarımıza, haber, duyuru, yayınlara ulaşın.
CHP’NİN 38. OLAĞAN GENEL KURULTAYI İPTALİ DAVASI HK. VERMİŞ OLDUĞUMUZ RÖPORTAJ Kurucumuz Arabulucu Avukat Kevser SEZER’ in CHP’nin 38. Olağan
5. Dalga Operayonları Nasıl İlerleyecek Hk. Röportajımız Kurucumuz Arabulucu Avukat Kevser SEZER’ in 5. Dalga Operayonlar Hk. verdiği röportaja göz
Kurucumuz Arabulucu Avukat Kevser SEZER’ in İmamoğlu Sürecinin Nasıl İşleyeceği hk. verdiği röportaja göz atabilirsiniz. Ekrem İmamoğlu Süreci Nasıl İşleyecek?
Ekrem İmamoğlu Tutuklanır mı? Kurucumuz Arabulucu Avukat Kevser SEZER’ in İBB’ deki yolsuzluk ve terör soruşturması hk. verdiği röportaja göz