Sermaye piyasalarının güvenilir, şeffaf ve etkin bir şekilde işleyişi, yatırımcı haklarının korunması ve piyasanın düzenli faaliyet göstermesi amacıyla Türkiye’de Sermaye Piyasası Kurulu (SPK) tarafından çeşitli düzenlemeler yapılmıştır. Sermaye Piyasası Kanunu (“SPKn”) ve ikincil mevzuat çerçevesinde sermaye piyasası araçlarının ihracı, halka arzı, yatırım kuruluşlarının faaliyetleri ve piyasa gözetimi gibi konular detaylı bir şekilde ele alınmakta ve mevzuata aykırı fiiller idari ve cezai yaptırımlara tabi tutulmaktadır. Bu çalışmada, SPK mevzuatına aykırı fiiller ve bunlara ilişkin hukuki yaptırımlar incelenecektir.
Sermaye piyasası mevzuatına aykırılıklar, hukuki sonuçları bakımından idari usulsüzlükler ve cezai yaptırıma tabi suçlar olarak iki gruba ayrılabilir.
2.1. Bilgi Suistimali ve Piyasa Dolandırıcılığı (SPKn m. 106-107)
a) İçsel Bilgiye Dayalı İşlemler (Insider Trading) – SPKn m. 106
– Kamunun bilgisine henüz sunulmamış ve sermaye piyasası araçlarının değerini etkileyebilecek önemli bilgilerin kullanılarak işlem yapılması.
– İçsel bilgilerin yetkisiz şekilde üçüncü kişilere açıklanması ve bu bilgilerin piyasa manipülasyonu amacıyla kullanılması.
b) Piyasa Dolandırıcılığı (Manipülasyon) – SPKn m. 107
– Gerçek dışı, yanıltıcı işlem veya emirlerle sermaye piyasası araçlarının fiyatlarının etkilenmesi.
– Yapay arz ve talep yaratılarak yatırımcıların yanlış yönlendirilmesi.
2.2. Kamuyu Aydınlatma ve Finansal Raporlama Yükümlülüklerine Aykırılık (SPKn m. 103)
– Finansal tabloların gerçeğe aykırı düzenlenmesi ve bağımsız denetim raporlarında yanıltıcı bilgi verilmesi.
– Önemli olay ve gelişmelerin zamanında ve doğru şekilde kamuya açıklanmaması.
– Şirketlerin mali durumunu olduğundan farklı gösteren raporlar yayımlanması.
2.3. Yatırım Kuruluşlarının ve Aracı Kurumların Mevzuata Aykırı Faaliyetleri
– Lisanssız aracı kurum faaliyetleri yürütmek ve SPK izni olmadan yatırım danışmanlığı hizmeti sunmak.
– Müşteri hesaplarının kötüye kullanılması, emirlerin suistimal edilmesi ve yatırımcı fonlarının usulsüz kullanımı.
– Halka arz veya sermaye piyasası araçlarıyla ilgili yanıltıcı beyanlarda bulunmak.
2.4. Yasadışı Halka Arz ve Yatırım Fonlarına İlişkin Usulsüzlükler
– SPK izni olmadan sermaye piyasası aracı ihraç etmek veya halka arz etmek (SPKn m. 109).
– Yatırım fonları ve portföy yönetim şirketlerinin mevzuata aykırı işlemler gerçekleştirmesi.
– Yatırımcı varlıklarını kötüye kullanmak, usulsüz yönetmek veya kayıt dışı işlemler yapmak.
SPK mevzuatına aykırı fiillerin tespiti halinde idari yaptırımlar ve cezai yaptırımlar uygulanabilir.
3.1. İdari Yaptırımlar
Sermaye Piyasası Kanunu’nun 103, 104, 105 ve 112. maddeleri çerçevesinde aşağıdaki idari yaptırımlar uygulanabilir:
a) İdari Para Cezaları
– Halka açık şirketlerin mevzuata aykırı işlemleri için idari para cezaları.
– Bilgi suistimali ve manipülasyon gibi piyasa bozucu eylemler nedeniyle SPK tarafından verilen idari para cezaları.
b) İşlem Yasakları ve Faaliyet Durdurma
– Yetkisiz sermaye piyasası faaliyetleri yürüten kişiler hakkında işlem yasağı getirilmesi.
– Piyasa dolandırıcılığı veya içeriden bilgi kullanımı nedeniyle yatırımcıların zarar görmesini engellemek amacıyla faaliyetin geçici veya sürekli olarak durdurulması.
c) Şirketlere Yönelik Denetim ve Kayyum Atanması
– Finansal tablolarında usulsüzlük tespit edilen halka açık şirketlere kayyum atanması.
– Bağımsız denetim raporlarında gerçeğe aykırı bilgi verilmesi durumunda ilgili denetim kuruluşunun yetkisinin kaldırılması.
3.2. Cezai Yaptırımlar
SPK mevzuatına aykırı bazı fiiller, suç teşkil etmekte olup Türk Ceza Kanunu (“TCK”) ve Sermaye Piyasası Kanunu kapsamında hapis cezasına tabi olabilir.
a) Bilgi Suistimali ve Piyasa Dolandırıcılığı Suçları (SPKn m. 106-107)
– İçsel bilgiyi kullanarak haksız kazanç sağlama suçu işleyenler hakkında 2 yıldan 5 yıla kadar hapis ve adli para cezası uygulanabilir.
– Piyasa dolandırıcılığı suçu işleyenler için 3 yıldan 5 yıla kadar hapis ve yüksek miktarda adli para cezası öngörülmektedir.
b) Kamuyu Aydınlatma Yükümlülüğüne Aykırılık (SPKn m. 103)
– Şirketlerin mali durumunu yanlış yansıtan yanıltıcı raporlar düzenlenmesi halinde yöneticiler ve bağımsız denetçiler için 1 yıldan 3 yıla kadar hapis cezası öngörülmektedir.
c) Yetkisiz Aracılık ve Yatırım Faaliyetleri (SPKn m. 109)
– SPK lisansı olmaksızın yatırım hizmeti sunan kişi ve kuruluşlar hakkında 2 yıldan 5 yıla kadar hapis cezası uygulanabilir.
3.3. Ticari ve Sivil Hukuk Sonuçları
– SPK tarafından idari ceza alan şirketlerin kamu ihalelerinden men edilmesi.
– Bağımsız denetim şirketlerinin yetkisinin iptal edilmesi ve mali sorumluluk doğması.
– Manipülasyon veya içeriden bilgi kullanımı yapan kişilerin borsa işlemlerinden yasaklanması.
SPK mevzuatına aykırı fiiller, sermaye piyasalarının güvenliğini ve istikrarını tehlikeye atan ciddi ihlallerdir ve idari para cezalarından hapis cezalarına kadar uzanan çeşitli yaptırımlara tabi tutulmaktadır.
Piyasa düzeninin korunması ve yatırımcıların güvenliğinin sağlanması amacıyla SPK, yetkilerini geniş bir şekilde kullanmakta ve ihlallere karşı sıkı denetimler gerçekleştirmektedir.
Bu nedenle, sermaye piyasasında faaliyet gösteren tüm gerçek ve tüzel kişilerin SPK mevzuatına tam uyum sağlamaları ve hukuki yükümlülüklerini yerine getirmeleri büyük bir önem taşımaktadır.
Güncel yazılarımıza, haber, duyuru, yayınlara ulaşın.
CHP’NİN 38. OLAĞAN GENEL KURULTAYI İPTALİ DAVASI HK. VERMİŞ OLDUĞUMUZ RÖPORTAJ Kurucumuz Arabulucu Avukat Kevser SEZER’ in CHP’nin 38. Olağan
5. Dalga Operayonları Nasıl İlerleyecek Hk. Röportajımız Kurucumuz Arabulucu Avukat Kevser SEZER’ in 5. Dalga Operayonlar Hk. verdiği röportaja göz
Kurucumuz Arabulucu Avukat Kevser SEZER’ in İmamoğlu Sürecinin Nasıl İşleyeceği hk. verdiği röportaja göz atabilirsiniz. Ekrem İmamoğlu Süreci Nasıl İşleyecek?
Ekrem İmamoğlu Tutuklanır mı? Kurucumuz Arabulucu Avukat Kevser SEZER’ in İBB’ deki yolsuzluk ve terör soruşturması hk. verdiği röportaja göz